Pomimo wcześniejszych ostrzeżeń, władze polskie nadal planują ograniczyć konkurencję w regionalnym transporcie kolejowym poprzez uchylenie art. 22a ustawy o publicznym transporcie zbiorowym, UPTZ.
Przepis ten nakłada obowiązek przyznawania usług kolejowych w drodze konkurencyjnych przetargów, co sprzyja wyższej jakości usług dla pasażerów oraz bardziej efektywnemu wykorzystaniu środków publicznych.
Twierdzenie, że art. 22a ma charakter tymczasowy, nie znajduje żadnej podstawy prawnej. Wydaje się raczej próbą reinterpretacji przepisów w celu uzasadnienia powrotu do bezpośredniego powierzania usług.
Trwały element reformy zgodnej z prawem UE
Art. 22a został wprowadzony jako środek o charakterze stałym, mający na celu odejście od bezpośredniego przyznawania przewozów kolejowych i dostosowanie Polski do unijnych zasad konkurencji wynikających z Czwartego Pakietu Kolejowego.
Zobowiązanie wobec Komisji Europejskiej
Przepis wszedł w życie 3 grudnia 2019 r. jako element zobowiązań Polski wynikających z decyzji Komisji Europejskiej w sprawie pomocy państwa dla Przewozów Regionalnych, Decyzja (UE) 2021/1885.
Zobowiązania te dotyczyły w szczególności otwarcia rynku na konkurencję oraz stworzenia warunków dla rzeczywistego dostępu do rynku.
Jednoznaczny cel: otwarcie rynku
Cel art. 22a był jednoznaczny: otwarcie regionalnego rynku kolejowego i ograniczenie zakłóceń konkurencji. Od grudnia 2020 r. przetargi konkurencyjne stanowią standard, a bezpośrednie powierzanie usług jest jedynie wyjątkiem.
Ryzyko naruszenia zasad prawa unijnego
Uchylenie art. 22a byłoby sprzeczne z unijną zasadą lojalnej współpracy, która zobowiązuje państwa członkowskie do przestrzegania zarówno treści, jak i celu prawa Unii Europejskiej.
Istnieją także istotne ryzyka związane z niewywiązaniem się ze zobowiązań wobec Dyrekcji Generalnej ds. Konkurencji Komisji Europejskiej. Komisja interweniowała już w podobnych sprawach.
Przykładowo, w sprawie pomocy państwa dla Ferrovie del Sud Est, Włochy zostały zobowiązane do podjęcia działań naprawczych w związku z naruszeniem unijnych zasad pomocy państwa.
Jeżeli Polska odstąpi teraz od kluczowych zobowiązań związanych z zatwierdzeniem pomocy państwa, może stanąć w obliczu podobnych konsekwencji, od ponownego wszczęcia postępowań, przez obowiązek odzyskania środków, aż po zaostrzenie warunków w przyszłości.